Quan hệ Mỹ – Trung sau bầu cử giữa kỳ 2026: Lưỡng viện Dân chủ sẽ thay đổi cục diện ra sao?
Kết quả bầu cử giữa kỳ làm rung chuyển cán cân quyền lực ở Washington
Sau cuộc bầu cử giữa kỳ tháng 11 năm 2026, đảng Dân chủ đã giành được quyền kiểm soát cả Hạ viện lẫn Thượng viện Quốc hội Mỹ, tạo ra cú sốc lớn đối với Tổng thống Donald Trump và đảng Cộng hòa trong hai năm cuối nhiệm kỳ.
Trước đó, quan hệ Mỹ – Trung đang trên đà cải thiện rõ rệt sau nhiều chuyến thăm cấp cao và cuộc gặp giữa hai nhà lãnh đạo tại Busan hồi tháng 10/2025, cũng như hội kiến tại Maryland cuối tháng 9 năm nay. Tuy nhiên, sự thay đổi cán cân quyền lực tại Quốc hội được giới chuyên gia đánh giá sẽ tạo ra tác động đáng kể đến quỹ đạo của mối quan hệ hai nước trong thời gian tới.
Adrian Ang, chuyên gia tại Viện Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế S. Rajaratnam (RSIS) của Singapore, nhận định rằng phe Dân chủ lâu năm luôn giữ lập trường cứng rắn về các vấn đề liên quan đến Trung Quốc. Do đó, khi nắm quyền kiểm soát lưỡng viện, họ rất có thể sẽ thúc đẩy chính quyền Trump triển khai các biện pháp hạn chế thương mại và công nghệ mạnh mẽ hơn đối với Bắc Kinh.
Các lĩnh vực chịu sức ép: Vũ khí Đài Loan và hạn chế công nghệ
Một trong những điểm nóng nhất có thể bị Quốc hội Dân chủ đẩy mạnh là vấn đề Đài Loan. Trong nỗ lực cải thiện quan hệ với Trung Quốc, Tổng thống Trump đã tạm gác lại nhiều động tác liên quan đến hòn đảo, bao gồm cả gói bán vũ khí trị giá 14 tỷ USD đang bị trì hoãn.
Chuyên gia Ang cho rằng, với quyền kiểm soát Quốc hội, đảng Dân chủ sẽ gây sức ép lớn để chính quyền xem xét lại và đẩy nhanh gói vũ khí này. Tiền lệ năm 2022, khi Chủ tịch Hạ viện Nancy Pelosi thăm Đài Loan và khiến Trung Quốc phản ứng dữ dội, cho thấy phe Dân chủ luôn có lập trường ủng hộ mạnh mẽ đối với hòn đảo. Theo các nhà phân tích, những động tác này có thể làm lung lay thỏa thuận ổn định quan hệ song phương mà hai nhà lãnh đạo đã thống nhất trên cơ sở tôn trọng và bình đẳng.
Bên cạnh đó, nhà nghiên cứu chính sách Trung Quốc Li Yaqi cho biết, mặc dù khó thay đổi căn bản đường lối đối với Trung Quốc của chính quyền Trump, đảng Dân chủ hoàn toàn có thể khiến ông phải “chịu chi phí chính trị lớn hơn” trong mọi thỏa thuận với Bắc Kinh. Quốc hội có thể sử dụng thẩm quyền điều tra, triệu tập quan chức chính quyền hay thậm chí chi phối ngân sách liên bang để gây khó khăn. Các nghị sĩ Dân chủ cũng có thể chèn thêm điều kiện vào các dự luật ngân sách quốc phòng, nhằm ngăn chặn chính quyền nới lỏng các biện pháp trừng phạt công nghệ và thương mại đối với Trung Quốc.
Nhà Trắng vẫn nắm vai trò quyết định trong chính sách đối ngoại
Mặc dù Quốc hội có nhiều công cụ gây sức ép, nhiều chuyên gia nhấn mạnh rằng Nhà Trắng vẫn sẽ giữ vai trò chủ đạo đối với chính sách đối ngoại nói chung và quan hệ Mỹ – Trung nói riêng, bất kể đảng nào nắm đa số tại Capitol Hill.
“Quốc hội có quyền phân bổ ngân sách, nhưng cơ quan chủ trì các hoạt động ngoại giao và xây dựng chính sách đối ngoại vẫn là chính phủ”, Drew Thompson, chuyên gia cấp cao tại RSIS, nhấn mạnh. Ông cũng bổ sung rằng chính sách của Washington đối với Đài Loan khó có sự thay đổi đột biến, bởi cả hai đảng lớn của Mỹ đều duy trì lập trường ủng hộ mạnh mẽ đối với hòn đảo trong nhiều thập kỷ.
Chuyên gia Ang cũng cho rằng, sự ổn định tương đối của quan hệ Mỹ – Trung thời gian qua là “kết quả của thế giằng co và những điểm yếu mà cả hai bên đều có”. Do đó, cục diện tương lai sẽ phụ thuộc lớn vào việc Tổng thống Trump có sẵn sàng chuyển sang lập trường cứng rắn hơn hay không. Trong khi đó, Bắc Kinh nhiều lần tuyên bố sẽ đáp trả quyết liệt mọi biện pháp mạnh tay từ phía Mỹ, và từng khẳng định sẽ “đấu đến cùng” trong cuộc chiến thương mại hai nước.
Triển vọng phía trước: Hội nghị APEC và kỳ vọng của khu vực
Trong thời gian tới, chuyến công du châu Á của Tổng thống Trump dự kiến sẽ hé lộ nhiều tín hiệu về đường lối đối với Trung Quốc trong giai đoạn mới. Ông sẽ tham dự hội nghị cấp cao ASEAN tại Manila giữa tháng này, sau đó gặp Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình bên lề hội nghị APEC tại Thâm Quyến.
Stephen Olson, nghiên cứu viên cao cấp tại Viện ISEAS-Yusof Ishak (Singapore), cảnh báo rằng sau khi không còn áp lực từ bầu cử giữa kỳ, Trump hoàn toàn có thể mạnh tay hơn về chính sách thương mại, thậm chí áp thêm thuế quan đối với Trung Quốc và các nền kinh tế châu Á khác. Tuy nhiên, chiến thắng của đảng Dân chủ cũng có thể thúc đẩy nghị sĩ cả hai đảng cùng phản đối các quyết định thuế quan một chiều của Tổng thống, mở đường cho Quốc hội tăng cường giám sát.
Cây bút Clyde Russell của Reuters nhận định, các nước châu Á, đặc biệt là đồng minh của Mỹ như Hàn Quốc và Nhật Bản, đều “hy vọng đảng Dân chủ tại Quốc hội có thể hạn chế những tác động tiêu cực nhất từ chính sách thương mại của ông Trump”. Tuy nhiên, không phải mọi chính sách đều gây tranh chấp: nỗ lực của Washington xây dựng chuỗi cung ứng khoáng sản thiết yếu (đất hiếm, vonfram, lithium) tách khỏi Trung Quốc vẫn nhận được sự ủng hộ của cả hai đảng.
Về phía Trung Quốc, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Mao Ninh đã nêu rõ quan điểm trong họp báo ngày 4/11: “Bầu cử giữa kỳ là công việc nội bộ của Mỹ”. Bắc Kinh vẫn cam kết xây dựng mối quan hệ Mỹ – Trung ổn định, mang tính xây dựng trên cơ sở tôn trọng lẫn nhau, công bằng và có đi có lại.